CHEMIA - Misja matura z historii

CHEMIA - Serwis Kursu Sikory poświęcony chemii - matura, studia, hobby


Kurs Sikory :: kursy maturalne :: Chemia :: Misja matura z chemii

NOWA MATURA Z CHEMII



MISJA: MATURA I STUDIA
Bliskie spotkania pierwszego stopnia - matura z chemii
Jak wygląda Nowa Matura z chemii? Jakie są zasady oceniania? Poznaj strukturę i formę egzaminu.



NOWA MATURA Z CHEMII


Przykładowa definicja Maturzysty głosi, że jest to osoba przygotowująca się do matury z wielką dokładnością, z niewątpliwą wiedzą opartą na sprawdzonych informacjach uzyskanych na drodze jednoznacznego wysiłku intelektualnego, wzmacnianego za pomocą rzetelnych instytucji. Dla porównania:
„Chemik jest to osoba rozwijająca ogólną teorię z wzorów wyprowadzonych z niewielką dokładnością, z wątpliwych założeń opartych na podejrzanych tabelach wyników uzyskanych na podstawie niejednoznacznych eksperymentów przeprowadzonych za pomocą niedokładnej aparatury.”
Paradoksalnie Maturzysta często nie wierzy, że maturę zda, a chemik wierzy, że wzór się sprawdzi a eksperyment się uda. Czy warto w takim wypadku zdawać nową maturę z chemii? Ponieważ wartościowanie to proces nader subiektywny, pytanie to wymaga osobistego namysłu i udzielenia sobie samemu odpowiedzi. Można natomiast postawić je nieco inaczej: czy warto pogrążyć się w sceptycyzmie „i tak mi się nie uda”?
Eksperymenty są po to, aby je przeprowadzić, matura jest po to, aby ją zdać. O tym, jak się zabrać do tego drugiego, przeczytasz poniżej.

FORMA
W jaki sposób można otrzymać barbituran sodu? Roztworzyć lalkę Barbie w zasadzie sodowej. W jaki sposób można otrzymać przynajmniej 30% punktów na maturze z chemii? Przede wszystkim zapoznać się z jej zasadami formalnymi:

◊ Maturę
z chemii
zdajesz w ciągu
jednego dnia.
◊ Jeśli wybierasz
chemię jako przedmiot
obowiązkowy, wybierasz
także i poziom matury:
podstawowy lub rozszerzony.
◊ Jeśli wybierasz chemię jako
przedmiot dodatkowy, zdajesz
maturę na poziomie rozszerzonym.
◊ Podczas matury rozwiązujesz zadania
egzaminacyjne zawarte w arkuszach
egzaminacyjnych.
◊ Na poziomie podstawowym piszesz 120 min.
i rozwiązujesz arkusz I zadań egzaminacyjnych.
◊ Na poziomie rozszerzonym piszesz 240 min.
i rozwiązujesz ten sam arkusz I oraz arkusz II.
◊ Wyniki podane są w procentach.
◊ Zdasz, jeśli uzyskasz co najmniej 30% punktów
możliwych do uzyskania za rozwiązanie arkusza I.


Wymagania Przykładowe zadanie
  • To, co potrafisz jako zdający maturę z biologii:
  • znasz i rozumiesz prawa, pojęcia i zjawiska chemiczne, posługujesz się terminologią i symboliką chemiczną związaną z:
    budową atomu, izotopami i promieniotwórczością naturalną,
    wiązaniami chemicznymi,
    molem substancji chemicznej,
    pierwiastkami i związkami chemicznymi,
    typami reakcji chemicznych,
    roztworami wodnymi i ich stężeniem,
    dysocjacją jonową i reakcjami zobojętnienia i strącenia osadów,
    reakcjami utleniania i redukcji,
    węglowodorami i ich pochodnymi,
Zadanie 2. (1 pkt)
Podaj trwały stopień utlenienia, który glin przyjmuje w związkach chemicznych.
Zadanie 21. (1 pkt)
Posługując się podziałem charakterystycznym dla chemii organicznej, nazwij typ reakcji, w której związek X jest substratem.
  • opisujesz właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowania:
    właściwości fizyczne i chemiczne metali i niemetali (sodu, potasu, magnezu, wapnia, glinu, cynku, żelaza, miedzi, wodoru, tlenu, azotu, chloru, węgla, krzemu, bromu, fosforu i siarki),
    właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych w lit. a metali i niemetali, wodorków niemetali (tlenu, azotu, chloru, bromu, siarki), najważniejszych zasad, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych,
    zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia powodowane niewłaściwym ich wykorzystaniem,
Zadanie 7 (2 pkt.)
b) Poniżej wymieniono pięć właściwości fizycznych tlenku magnezu. Spośród nich wybierz i podkreśl dwie, uzasadniające zastosowanie tego związku do obudowy wnętrz pieców hutniczych. ma wysoką temperaturę topnienia;
ma wysoką temperaturę wrzenia;
jest ciałem stałym;
stopiony przewodzi prąd elektryczny;
jest białej barwy
  • przedstawiasz i wyjaśniasz zjawiska i procesy chemiczne:
  • zapisujesz równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej,
    interpretujesz ilościowo i jakościowo równania reakcji chemicznych,
  • pisujesz efekty energetyczne przemian,
  • określasz czynniki wpływające na przebieg reakcji chemicznych.
Zadanie 8. (2 pkt)
a) Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji zachodzącej w żołądku po zażyciu
przez osobę cierpiąca na nadkwasotę leku zawierającego tlenek magnezu.


POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II

Wymagania Przykładowe zadanie
  • To, co na poziomie podstawowym, oraz:
  • znasz i rozumiesz prawa, pojęcia i zjawiska chemiczne, posługujesz się terminologią i symboliką chemiczną związaną z::
  • budową atomu w jakościowym ujęciu mechaniki kwantowej, izotopami i promieniotwórczością sztuczną,
    szybkością reakcji chemicznych, katalizą,
    układami koloidalnymi,
    elektrolitami, dysocjacją jonową, oraz reakcjami zachodzącymi w roztworach wodnych,
    ogniwami galwanicznymi i elektrolizą,
    szeregiem homologicznym,
    izomerią związków organicznych,
Zadanie 43. (3 pkt)
Chlor można otrzymać w wyniku reakcji kwasu solnego z manganianem(VII) potasu. Produktami tej reakcji, oprócz chloru, są: chlorek manganu(II), chlorek potasu i woda.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie tej reakcji i dobierz w nim współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego. Zapisz wzory substancji, które pełnią w tej reakcji rolę utleniacza i reduktora.
  • opisujesz właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowania:
  • właściwości fizyczne i chemiczne tlenków metali (chromu, manganu, srebra),
  • właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych metali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych.
Zadanie 31. (2 pkt)
Poniżej przedstawiono wzory sumaryczne dwóch nierozpuszczalnych w wodzie wodorotlenków chromu.
Cr(OH)2 Cr(OH)3
Spośród podanych wzorów wybierz wzór tego wodorotlenku, który ma charakter amfoteryczny.
Napisz w formie jonowej skróconej dwa równania reakcji, które dowodzą właściwości amfoterycznych wybranego wodorotlenku.


II. Korzystanie z informacji

POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I

Wymagania Przykładowe zadanie
  • Odczytujesz i analizujesz
    informacje przedstawione w formie:
  • tekstu o tematyce chemicznej,
  • tablic chemicznych, tabeli, wykresu, schematu, rysunku.
Zadanie 9 (2 pkt.)
W celu zbadania zachowania gazowego amoniaku i bromowodoru wobec wody wykonano doświadczenia, które ilustruje poniższy rysunek.
rysunek
Określ odczyn roztworów otrzymanych w obu probówkach.
Odczyn roztworu w probówce A:
Odczyn roztworu w probówce B:
  • Uzupełniasz brakujące informacje na podstawie analizy tablic chemicznych, tabeli, wykresu, schematu, rysunku i tekstu.
Zadanie 6 (2 pkt.)
Dysponujesz wodnymi roztworami następujących soli:
KNO3, AgNO3, Ba(NO3)2
Korzystając z tablicy rozpuszczalności, wybierz spośród nich roztwór tej soli, za pomocą którego wytrącisz z wodnego roztworu chlorku glinu jony chlorkowe w postaci trudno rozpuszczalnego osadu. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w czasie mieszania tych roztworów.
a) wzór odczynnika (wpisz wzór soli):
b) równanie reakcji w formie jonowej skróconej:
  • Selekcjonujesz i porównujesz informacje.
Zadanie 27. (1 pkt)
Ozon obecny w stratosferze (warstwie atmosfery położonej powyżej troposfery) pochłania szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe. Zmniejszenie ilości ozonu w tej warstwie może mieć istotny wpływ na funkcjonowanie organizmów. Stężenie ozonu w troposferze (przyziemnej warstwie atmosfery) jest znacznie mniejsze niż w stratosferze. Wzrost ilości ozonu troposferycznego pozostaje w ścisłym związku ze wzrostem liczby przypadków astmy i problemów z układem oddechowym wśród populacji miejskiej.
Na podstawie: Peter O`Niell: Chemia środowiska, Warszawa 1997
Przeanalizuj przytoczony tekst i z poniższych zdań wybierz zdanie prawdziwe.
A. Zmniejszenie ilości ozonu stratosferycznego i wzrost ilości ozonu troposferycznego są zjawiskami pozytywnymi.
B. Zmniejszenie ilości ozonu stratosferycznego jest zjawiskiem pozytywnym, a wzrost ilości ozonu troposferycznego jest zjawiskiem negatywnym.
C. Zmniejszenie ilości ozonu stratosferycznego jest zjawiskiem negatywnym, a wzrost ilości ozonu troposferycznego jest zjawiskiem pozytywnym.
D. Zmniejszenie ilości ozonu stratosferycznego i wzrost ilości ozonu troposferycznego są zjawiskami negatywnymi.
  • Przetwarzasz informacje według podanych zasad:
  • konstruujesz schematy, rysunki, tabele, wykresy,
  • formułujesz opisy przedstawionych zjawisk, procesów.
Zadanie 23. (3 pkt)
Poniższy rysunek przedstawia doświadczenie, które wykonano w celu odróżnienia roztworu wodnego glukozy od roztworu wodnego glicerolu (gliceryny).
rysunek
Przed ogrzaniem w obu probówkach niebieski osad wodorotlenku miedzi(II) rozpuścił się (roztworzył się) i powstał roztwór o szafirowym zabarwieniu. Po ogrzaniu w probówce A wytrącił się ceglasty osad, a w probówce B pojawił się osad o czarnym zabarwieniu.
a) Napisz, jaka cecha budowy cząsteczek glukozy i glicerolu (gliceryny) spowodowała powstanie szafirowego zabarwienia obu roztworów przed ich ogrzaniem.
b) Podaj nazwę substancji, której wodny roztwór znajdował się w probówce A i krótko uzasadnij swój wybór.
  • Wykonujesz obliczenia chemiczne:
  • z zastosowaniem pojęcia mola i objętości molowej,
    stechiometryczne,
  • związane ze stężeniem procentowym i stężeniem molowym roztworu.
Zadanie 4. (3 pkt)
Napisz wzór i oblicz masę molową soli, która krystalizuje z wodnego roztworu chlorku glinu. Pamiętaj, że jest to sól uwodniona. Zapisz niezbędne obliczenia.
a) wzór soli:
b) obliczenia:

POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I

Wymagania Przykładowe zadanie
  • To, co na poziomie podstawowym, oraz: wykonujesz obliczenia chemiczne:
  • związane z izotopami i przemianami promieniotwórczymi,
    z zastosowaniem warunków standardowych i warunków normalnych,
  • związane z rozpuszczalnością, przeliczaniem stężeń,
  • związane z SEM ogniwa oraz z zastosowaniem praw elektrolizy,
  • związane ze stałą równowagi, stałą i stopniem dysocjacji, prawem rozcieńczeń Oswalda, pH roztworu,
  • związane z szybkością reakcji chemicznej,
  • związane z efektami energetycznymi przemian.
Zadanie 34. (3 pkt)
Oblicz maksymalną objętość tlenku siarki(IV), jaka może być związana przez wodny roztwór zawierający 3 mole wodorotlenku sodu w temperaturze 25ºC i pod ciśnieniem 1013 hPa. Załóż, że produktem reakcji jest sól obojętna.
Wartość stałej gazowej R wynosi
rysunek


III. Tworzenie informacji.

POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I

Wymagania Przykładowe zadanie
  • wyjaśniasz zależności przyczynowo skutkowe w zakresie:
  • podobieństw i różnic we właściwościach pierwiastków,
  • zależności między budową substancji a jej właściwościami
    przemian chemicznych.
Zadanie 26. (1 pkt)
W kolumnie I poniższej tabeli przedstawiono skutki działania substancji chemicznych, a w kolumnie II wymieniono nazwy substancji, które mogą je wywoływać.
Przyporządkuj każdemu skutkowi nazwę jednej substancji, która go wywołuje.
rysunek
  • planujesz typowe eksperymenty i przewidujesz obserwacje.
Zadanie 14. (2 pkt)
Do umieszczonego w kolbie węglanu sodu dodawano z wkraplacza roztwór kwasu octowego. Rurka dołączona do kolby była zanurzona w roztworze wodorotlenku wapnia, znajdującym się w probówce.
rysunek
Sformułuj jedną obserwację, dotyczącą reakcji zachodzącej
a) w kolbie.
b) w probówce.
  • interpretujesz informacje oraz formułujesz wnioski.
Zadanie 10. (2 pkt)
Określ efekt energetyczny rozpuszczania w wodzie wodorotlenku sodu i azotanu(V) amonu. W tym celu uzupełnij następujące zdania.
Rozpuszczanie wodorotlenku sodu w wodzie jest procesem………….. ponieważ w czasie tego procesu temperatura………………
Rozpuszczanie azotanu(V) amonu w wodzie jest procesem…………………ponieważ w czasie tego procesu temperatura………….

POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II

Wymagania Przykładowe zadanie
  • Poziom podstawowy oraz:
  • planujesz typowe eksperymenty i przewidujesz obserwacje
 Informacja do zadania 41. i 42.
W silnikach spalinowych – w wysokiej temperaturze – przebiegają różne reakcje uboczne. Powstające spaliny w kontakcie z tlenem ulegają dalszym przemianom. Ze względu na szkodliwość produktów, do najważniejszych należą procesy:
rysunek
Zadanie 41. (2 pkt)
Określ, jak zmieni się (w układzie zamkniętym) ilość produktu w stosunku do ilości substratów a) reakcji I, jeśli nastąpi wzrost temperatury.
b) reakcji II, jeśli nastąpi wzrost ciśnienia.
  • interpretujesz informacje oraz formułujesz wnioski i uzasadniasz opinie.
Zadanie 32. (2 pkt)
Przeprowadzono doświadczenia, które ilustruje poniższy rysunek.
rysunek
Podaj odczyn roztworów otrzymanych w obu probówkach. Odpowiedź uzasadnij, pisząc w formie jonowej skróconej równania zachodzących reakcji.

RODZAJE I FORMY ZADAŃ W ARKUSZACH EGZAMINACYJNYCH Z CHEMII

I. Zadania otwarte:
Zadania Krótkiej Odpowiedzi (KO)
Polegają na udzieleniu odpowiedzi w formie jednego lub kilku zdań, wzorów, równań reakcji, obliczeń, itp.
Zadania z Luką (L)
Odnoszą się do materiałów źródłowych i zawsze wymagają, aby w odpowiedzi uwzględnić podane informacje. Dlatego niezbędna jest tutaj wnikliwa analiza materiału źródłowego.
II. Zadania zamknięte:
Zadania na Dobieranie (D)
Udzielenie odpowiedzi najczęściej polega na odpowiednim przyporządkowaniu, poprawnym klasyfikowaniu lub uporządkowaniu.
Zadania Wielokrotnego Wyboru (WW)
Wśród podanych pod każdym pytaniem kilku odpowiedzi do poprawnych może należeć od 0 do wszystkich odpowiedzi, co czyni tego typu pytania dosyć podchwytliwymi.
Zadania „Prawda – Fałsz” (PF)
Polegają na ustosunkowaniu się do podanych stwierdzeń i zaliczeniu ich jako prawdziwe lub fałszywe.

ZASADY OCENIANIA
Zgodnie z humorem chemików skład chemiczny małżeństwa to dużo kwasów, mało zasad. Z nową maturą z chemii jest jak z małżeństwem reagującym: w celu wyeliminowania kwasów utworzono kilka ważnych zasad:
  1. Zasadą jest, że kryteria oceniania poszczególnych zadań są jednolite w całym kraju.
  2. Zasadniczo przy każdym zadaniu możesz odczytać liczbę punktów możliwych do uzyskania.
  3. Żelazna zasada dopuszcza do oceny jedynie te wypowiedzi pisemne, które dotyczą tematu.
  4. Nie mniej żelazna zasada dotyczy losu brudnopisu, który nie podlega ocenie.
  5. Zasada zdanej matury głosi, że należy uzyskać co najmniej 30% punktów na poziomie podstawowym. Uzupełniająca zasada brzmi: ilość punktów z poziomu rozszerzonego nie ma wpływu na zdaniem egzaminu.
  6. Zasadą nie do złamania jest decyzja Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej, która ustala wynik matury – raz i nieodwołalnie.


DODATKOWE INFORMACJE

Dla dociekliwych i nienasyconych.
Reakcje na zniesienie „starej” matury i zastąpienie jej nową mogą być nader gwałtowne: wrzenie, wybuchy, iskrzenie się lub topnienie. Dla ich zneutralizowania warto przytoczyć kilka korzyści, jakie przyniosła ze sobą maturalna substytucja:

1. dostępność informacji na temat wymagań, formalnych zasad, przykładowych zadań, oraz zasięg ich występowania są bez porównania większe niż w przypadku „starej” matury;
2. na terenie całego kraju występują takie same zestawy zadań tej samej matury – jak identyczne izotopy tego samego pierwiastka; „stara” matura zakładała w tym względzie całkowitą różnorodność;
3. zasady i kryteria oceniania nowej matury są takie same w przeciwieństwie do arbitralnych i kwasotwórczych kryteriów oceny „starej” matury;
4. prace maturalne podlegają kodowaniu i ocenianiu przez niezależnych anonimowych egzaminatorów; w przypadku „starej” matury osobami oceniającymi niekodowane prace byli nauczyciele z tej samej szkoły.

Ten, kto maturę z chemii ma już za sobą, może zaświadczyć, że jest ona mniej szkodliwa niż kwas solny i mniej trująca niż dwutlenek siarki. Tym, którzy w to powątpiewają nawet po wnikliwym przyjrzeniu się maturalnej substancji, warto przytoczyć na pociechę sentencję krążącą wśród tych, co przeżyli: „Chemik nie umiera, po prostu przestaje reagować.” Wszystkim Maturzystom życzę, aby wraz ze zdaniem matury przestaje się na nią reagować!

Ola Lemańska

Linki
Na tych stronach znajdziecie więcej informacji o nowej maturze, z historii i nie tylko: